DNS (Alan İsimlendirme Sistemi)
Giriş
Bilgisayar ağlarının günümüzde oldugu kadar yaygın olmadığı dönemlerde makina, sunucu, yazıcı vb. ağ üzerindeki cihazlara ilgili nümerik adresleri ile erişmek kullanıcılar için fazla zor değildi. İnternet'in beklenenden daha hızlı büyümesiyle birlikte artan kullanıcı ve ağ üzerindeki cihazlarla birlikte nümerik isimler yerine alfanümerik hatırlanması kolay bir yapı geliştirildi. Bu yapıya Alan İsimlendirme Sistemi (Domain Name System) adı verilmektedir. Genellikle kısaltılmış şekliyle DNS olarak da kullanılmaktadır.

Alan isimleri verilirken alt alanlar (subdomain) genelden özele doğru sıra izler. Örneğin, Türkiye Linux Kullanıcıları Grubu olarak ODTÜ'de yer alan kullanıcıların kullanabileceği alan adı,

metu.linux.org.tr

şeklindedir. Burda alt isim (.) ile birbirinden ayrılmıştır. En alt seviye olan 'metu', ODTÜ'de yer alan Linux kullanıcılarını, 'linux', Linux grubunu, 'org', Linux grubunun ticari kaygılar gütmeyen bir organizasyon olduğunu, 'tr' ise ISO tarafından belirlenen Türkiye'nin ülke kodunu belirtir.

En üst düzeydeki bazı alan isimleri asağıda listelenmiştir.

1.com ticari kuruluşlar (commercial)
2.edu üniversite düzeyindeki eğitim kurumları (educational)
3.k12 lise düzeyindeki eğitim kurumları
4.org ticari olmayan organizasyonlar
5.mil askeri kuruluşlar (military)
6.net ağ organizayonları (network)
7.ülke kodu ISO tarafından belirlenen ülke kodu

TCP/IP uygulamaları ve DNS
Makinalara ait isimlerin nümerik adresleri yerine alfanümerik isimlerin kullanılmasıyla birlikte DNS standart bir hale gelmiş olup İnternet üzerindeki çoğu uygulamalarda doğrudan alan isimleri kullanılmaktadır. TCP/IP uygulamalarında ise alan isimleri günlük kullanımda IP (32-bitlik) adreslerinin yerini almış durumdadır. Örneğin, metu.linux.org.tr'a telnet bağlantısı yapabilmek için hem,


$ telnet metu.linux.org.tr

komutu, hem de


$ telnet 144.122.199.199

komutu yardımıyla ulaşabilirsiniz. Fakat herhangi bir şekilde ODTÜ'de yeralan metu.linux.org.tr sunucusunun IP adresinde değişiklik olursa yukarıdaki IP adresini kullanarak erişemezsiniz. Oysa IP adresi yerine metu.linux.org.tr sunucusuna bağlanırken alan adını kullanırsanız bu ve benzeri değişiklikler sizi etkilemez.

Şimdi kabaca herhangi bir kullanıcının metu.linux.org.tr adresine bağlanmak istediğinde gerçekleşen DNS sorgusunun nasıl işlediğini Türkiye'deki yapıyı da anlatacak şekilde örnekleyelim.

Örneğin, Amerika'da herhangi bir İnternet Servis Sağlayıcısı'ndan (İSS) bağlantı yapan bir kullanıcı Linklerin Görülmesine İzin Verilmiyor
Linki Görebilmek İçin Üye Ol veya Giriş Yap adresine bağlanmak istedi. Kullanıcının bu adresi tarayıcısına girmesinden itibaren öncelikli olarak kendi alan adı sunucusuna (name server) bu adrese karşılık gelen IP adresini bulmak için gerekli sorguyu yollayacaktır. Kendi alan adı sunucusu en üst düzeyde yer alan .tr'ı gördüğü andan itibaren bu sorguya kendinin yanıt veremeyeceğini anlayıp bir üst alan adı sunucusuna ilgili sorguyu yollacaktır. Türkiye'nin alan adı sunucusunun knidos.cc.metu.edu.tr olduğu bilgisini aldığı andan itibaren sorguyu bu kez knidos.cc.metu.edu.tr sunucusuna gönderecek ve buradan da linux.org.tr alanına ait bilgilerin metu.linux.org.tr sunucusunda tutulduğunu öğrenecek. Nihayet son sorgu metu.linux.org.tr sunucusuna yollanacak ve buradan da Linklerin Görülmesine İzin Verilmiyor
Linki Görebilmek İçin Üye Ol veya Giriş Yap adresine karşılık gelen IP adresini öğrenecek.IP adresini bir kez öğrendiken sonra da kendi önbelleğinde tutarak bir süre DNS sorgulaması yapmaya gerek duymayacak

BIND Konfigürasyonu
BIND , Linux dağıtımlarının hepsi ile gelen ve alan adı sorgularına yanıt veren yazılım paketidir. Açılımı Berkley Internet Domain Name şeklindedir.

Doğrudan Linux kurulu olan bir sunucu üzerindeki BIND konfigürasyonuna geçmeden DNS ile ilgili temel birkaç konudan bahsetmekte fayda var. DNS ile ilgili yazılımları istemci ve sunucu olarak ikiye ayırmak daha doğru olur:

Sunucu, istemciden gelen sorgulara yanıt veren ve sürekli çalışan bir işlem olup BIND paketinden çıkan named yazılımı bu işi görür. İstemcilerse Linux dağıtımlarıyla gelen host, nslookup vb. programlar olup sorguyu yapan yazılımlardır. Bununla birlikte BIND konfigürasyonunda sıklıkla karşımıza çıkacak olan birkaç kavram aşağıda açıklanmaktadır. Yeri geldikçe diğer kavramlara da değinilecektir.

primary name server
O alana ait bütün bilgilerin bulunacağı sunucu olup bu amaçla konfigüre edilmiş sunucudur. ``primary name server'' bir alan için ancak bir tane olabilir. ``primary name server'' tanımlarken, named.hosts, named.boot, named.rev ve named.cache gibi dosyalara ihtiyaç vardır.

secondary name server
O alana ait veritabanındaki bilgileri ``primary name server'' dan belirli aralıklarla alan sunucudur. Belirli aralıklarla transfer edilen bu dosyalara zone-file adı verilir. ``primary name server'' dan alınabilecek yanıtların aynısı ``secondary name server'' dan da doğru şekilde alınabilir.

caching only name server
Bu şekilde konfigüre edilen DNS sunucuları yapılan sorguları ``cache'' de tutup bir sonraki sorgu için bir önceki aynı sorguya alınan yanıt kullanılır. Bir çok DNS sunucusu bu şekilde yapılandırılıyor olmasına rağmen ``caching only'' sunucular her zaman sorgulara doğru yanıt vermeyebilir.

BIND paketi bütün Linux dağıtımları ile gelir. BIND'ın yeni versiyonuna ihtiyaç duyduğunuzda ftp.metu.edu.tr/sunsite/system/daemons/dns/ODTÜ adresinden paketi transfer edebilirsiniz. Gerekli kurulumları yaptığınızda /usr/sbin dizini altına named binary dosyasını koyacaktır.
named konfigürasyonu ile ilgili dosyalar ve işlevleri aşağıda yeralıyor.

named.boot
Genel named parametrelerini ve o alana ait veritabanı bilgilerinin nerede olacağı belirtilir.

named.cache
İnternet üzerindeki root alan adı sunucularının listesini içerir.

named.local
loopback adresine ait tanımları içerir.

named.hosts
O alana ait makina isimlerine karşılık gelen IP numaralarının bulunduğu dosya.

named.reverse
IP adresine karşılık gelen isimlerin listesinin tutulduğu dosya.

Yukarıda belirtilen dosya isimlerinden named.boot dışındaki dosya isimleri genelde karşılaşılan isimler olduğu için kullanılmıştır. Bu dosya isimlerini istediğiniz gibi değiştirebilirsiniz.

``named'' konfigürasyonuyla ilgili kullanılan örnek dosyalar linux.org.tr alanının alan adı sunuculuğunu yapan metu.linux.org.tr makinasından alınmıştır (linux.org.tr ve metu.linux.org.tr aynı sunuculardır).